Fors stijgende leegstand in Nederlandse woningen: meer dan 200.000 woningen staan leeg

Fors stijgende leegstand in Nederlandse woningen: meer dan 200.000 woningen staan leeg

Nederland kampt met een merkwaardige woningparadox. Terwijl wachtlijsten voor huurwoningen in grote steden jaren lang oplopen, stonden halverwege 2025 meer dan 200.000 woningen in het hele land leeg. Volgens Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vertegenwoordigt dit cijfer een stijging van 3% ten opzichte van het begin van het jaar en komt het neer op meer dan 21 miljoen vierkante meter ongebruikte woonruimte. Nu beleidsmakers zich haasten om de woningnood te verlichten, heeft de toename van leegstaande panden geleid tot snelle wetgevende maatregelen.

Huidige leegstandscijfers en nationale context

Op 1 januari 2025 registreerde het CBS 194.500 ongebruikte woningen in Nederland. Op 1 juli was dat aantal gestegen naar 200.670. Deze toename komt op een moment dat de gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning inmiddels meer dan drie jaar bedraagt en de particuliere huren blijven stijgen. Woninganalisten waarschuwen dat het onverantwoordelijk is om zo’n grote voorraad direct beschikbare woningen ongebruikt te laten terwijl gezinnen, studenten en internationals moeite hebben met het vinden van betaalbare huisvesting.

De leegstand problematiek is niet alleen te vinden in landelijke gebieden of vakantiewoningen; ook in de overvolle steden speelt het probleem. Woningen die langere tijd leegstaan — langer dan een jaar — telden rond het begin van 2025 ongeveer 64.360, wat aangeeft dat een aanzienlijk deel van de leegstand langdurig en mogelijk te vermijden is.

Grote stadshotspots

Stedelijke centra dragen onevenredig bij aan het leegstandscijfer. Amsterdam voert de lijst aan met 21.770 lege woningen, gevolgd door Rotterdam (10.870), Eindhoven (4.000) en Den Haag (2.640). In deze gemeenten hebben hoge huizenprijzen en complexe vergunningsprocedures een situatie gecreëerd waarin verhuurders en huiseigenaren het verhuren of verkopen uitstellen totdat renovatieplannen volledig zijn goedgekeurd. Daardoor blijven units die de huurdruk zouden kunnen verlichten van de markt.

Hoewel sommige leegstanden tijdelijk zijn — als gevolg van renovatie, erfkwesties of veranderingen in de woonsituatie van bewoners — benadrukken woningexperts dat soepelere regelgeving duizenden eenheden zou kunnen vrijmaken. Het stroomlijnen van omgevingsvergunningen en energieprestatiecertificaten zou de duur van leegstand verkorten en het huuraanbod vergroten.

Beleidsreactie: invoering van de leegstandsheffing

Om deze groeiende disbalans aan te pakken, heeft de Nederlandse overheid een gerichte leegstandsheffing goedgekeurd voor woonhuizen die meer dan 12 aaneengesloten maanden leegstaan. De heffing is bedoeld om eigenaren te stimuleren woningen weer in gebruik te nemen en wordt berekend als een percentage van de WOZ-waarde (de officiële vastgestelde waarde voor belastingdoeleinden).

Hoe de heffing werkt

Gemeenten kunnen de leegstandsheffing opleggen aan elke woning die gedurende een jaar minimaal energieverbruik of gebruiksgegevens laat zien. Netbeheerders zullen geanonimiseerde gegevens aanleveren om te bevestigen of een pand daadwerkelijk ongebruikt is. Als de eigenaar nalaat te verhuren, te verkopen of actief te renoveren aan te tonen, wordt de heffing het daaropvolgende fiscale jaar verschuldigd.

In plaats van brede bestraffende maatregelen is de leegstandsheffing zo ingericht dat samenwerking wordt gestimuleerd. Eigenaren kunnen de heffing vermijden door een redelijk renovatieschema te tonen of bewijs van lopende huurovereenkomsten te overleggen. Deze flexibiliteit is bedoeld om onterechte boetes bij echte renovatievertragingen te voorkomen, terwijl toch druk wordt uitgeoefend op inactieve verhuurders om actie te ondernemen.

Implementatie door gemeenten

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) steunt het nieuwe instrument en dringt er bij lokale besturen op aan de heffing snel in te voeren. Gemeenten zullen lokale verordeningen opstellen, rapportagetermijnen vastleggen en beroepsprocedures inrichten voor eigenaren die de leegstandsaanduiding betwisten. Door de heffing af te stemmen op regionale woningdruk kunnen gemeenten de prikkels beter laten aansluiten op lokale marktomstandigheden.

Sommige steden, zoals Amsterdam, zijn voornemens de heffing vanaf 2026 aan te vullen met een vergunningstelsel voor tweede woningen. Huiseigenaren die een vrijwillige tweede woning aanschaffen, moeten nu een vergunning verkrijgen, met als doel de toename van op investeringen gebaseerde leegstand in aantrekkelijke stedelijke buurten te beperken.

Ondersteunende maatregelen en stimulansen

Naast belastingmaatregelen onderzoekt de overheid ondersteunende regelingen om leegstaande woningen op de markt te brengen. Deze omvatten:

• Renovatieubsidies: leningen met lage rente of subsidies voor eigenaren die energielabels verbeteren en renovaties binnen bepaalde termijnen voltooien.
• Social impact-partnerships: samenwerkingen tussen woningcorporaties en private investeerders om lang leegstaande eenheden om te zetten in betaalbare huurwoningen.
• Digitale leegstandregisters: online platforms waar gemeenten units die als leeg worden beschouwd vermelden, waardoor non-profitorganisaties en woningplatforms deze panden kunnen koppelen aan potentiële huurders of kopers.

Door fiscale afschrikkingen te combineren met financiële ondersteuning proberen beleidsmakers een balans te vinden tussen het stimuleren van woninggebruik en het ondersteunen van eigenaren bij kostbare upgrades.

Kritiek en uitdagingen

Ondanks brede politieke steun krijgt de leegstandsheffing kritiek van sommige verhuurders en brancheorganisaties. Edward Touw, directeur van de private verhuurdersvereniging VastgoedBelang, stelt dat langdurige leegstand vaak het gevolg is van gemeentelijke vertragingen bij het verlenen van renovatie- of splitsingsvergunningen. Hij waarschuwt dat het bestraffen van eigenaren voor factoren buiten hun macht kan leiden tot onrechtmatige handhaving.

Professor Peter Boelhouwer, een autoriteit op het gebied van woningstelsels, is het ermee eens dat de meeste leegstanden onbedoeld zijn: “Veel woningen staan leeg vanwege lopende renovaties of opvolgingskwesties bij overlijden van eigenaren. Ze worden zelden met opzet van de markt gehouden.” Critici dringen er bij gemeenten op aan om eerst vergunningsprocedures te stroomlijnen en administratieve obstakels te verminderen voordat er bestraffende belastingen worden opgelegd.

Handhaving brengt ook praktische uitdagingen met zich mee. Het verifiëren van echte leegstand via energiedata vereist coördinatie met netbeheerders en robuuste waarborgen voor gegevensbescherming. Gemeenten moeten zorgen voor duidelijke beroepsmogelijkheden, transparante criteria en consistente toepassing om juridische geschillen te vermijden.

De juiste balans vinden: het woningaanbod ontsluiten

De snelle stijging van het aantal leegstaande woningen onderstreept de dringende behoefte aan holistisch woningbeleid. Hoewel de leegstandsheffing een beslissende stap is om sluimerende voorraad te activeren, hangt het succes af van een rechtvaardige uitvoering in combinatie met vereenvoudigde regelgeving en financiële prikkels. Gemeenten die heldere richtlijnen, tijdige vergunningen en gerichte ondersteuning combineren, zullen waarschijnlijk het snelst langdurige leegstand terugdringen.

Nu Nederland steeds meer inwoners moet huisvesten, is zinvolle samenwerking tussen rijk en gemeenten, woningcorporaties, verhuurders en huurders essentieel. Wanneer regelgeving tijdige renovatie, verantwoord verhuren en transparant beheer stimuleert, kunnen lege panden deel uitmaken van de oplossing in plaats van een symptoom van de crisis te blijven.

Final call to action:

Klaar om uw volgende woning te vinden? Bezoek Luntero voor de gemakkelijkste manier om huuraanbiedingen door heel Nederland te bekijken en veilig te bemachtigen.